ABD-İran geriliminin küresel tepkileri sürüyor: Petrol piyasaları ve diplomatik cephe alarmda

Investing.com – ABD’nin İran’daki nükleer tesislere düzenlediği saldırı, uluslararası düzeyde geniş yankı uyandırdı. Jeopolitik gerilimler küresel ekonomik beklentileri yeniden belirsizliğe sürüklerken, enerji piyasalarında da önemli etkilere yol açtı. Küresel kuruluşlar, hükümet liderleri ve piyasa uzmanları, saldırı sonrası gelişmeleri yakından izliyor.

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, Bloomberg TV’ye verdiği röportajda, söz konusu saldırıların sadece enerji fiyatlarını değil, daha geniş çaplı alanlarda küresel dengeleri etkileyebileceği uyarısında bulundu. Georgieva, mevcut küresel konjonktürü “son derece belirsiz bir ortam” olarak tanımlayarak, enerji fiyatlarında yaşanan yükselişin IMF tarafından yakından izlendiğini, ancak ilerleyen süreçte ikinci ve üçüncü dereceden etkilerin de ortaya çıkabileceğini belirtti. Georgieva, büyük ekonomilerde daha fazla türbülans yaşanması halinde küresel büyüme beklentilerinde aşağı yönlü revizyonların tetiklenebileceğini kaydetti.

Orban’dan AB’ye çağrı: “Rus enerji yasağını geri çekin”

Macaristan Başbakanı Viktor Orban, ABD’nin İran’ı bombalaması sonrası yükselmesi beklenen enerji fiyatlarına dikkat çekerek, Avrupa Birliği’ne Rus enerji kaynaklarına yönelik planlanan yasakları rafa kaldırma çağrısında bulundu. Orban, İran-İsrail çatışmasının enerji maliyetlerini artıracağını vurgulayarak, Brüksel’in mevcut düzenlemelerinin derhal gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti.

Avrupa Komisyonu, Salı günü Rus gazı ve sıvılaştırılmış doğal gaz ithalatına 2027 yılı sonuna kadar yasal olarak bağlayıcı bir yasak getirilmesini önermişti. Macaristan ve Slovakya gibi ülkeler bu yasağı engelleyemeyecekleri konusunda endişe duyarken, Orban Rus enerji tedarikine devam edilmesi gerektiğini vurguladı. Macaristan ve Slovakya hâlihazırda Rusya’dan doğrudan enerji alımını sürdürürken, Ukrayna’nın yıl sonunda doğusunda gaz akışını durdurma planı da enerji tedarik zincirine dair tartışmaları yoğunlaştırmış durumda.

İspanya’dan İsrail’e yaptırım talebi geldi

İspanya Dışişleri Bakanı, Avrupa Birliği’nin İsrail ile mevcut ticaret anlaşmasını derhal askıya alması yönünde teklif sunacağını açıkladı. Bakan, aynı zamanda AB’den İsrail’e yönelik silah satışının da durdurulmasını talep edeceklerini belirtti. Açıklamada, iki devletli çözüme karşı çıkan bireylere yaptırım uygulanması gerektiği ifade edildi.

Bu öneriler, İran-İsrail hattında yaşanan son gelişmeler sonrasında uluslararası toplumun bölgede barışçıl çözüm arayışlarının ivme kazanması gerektiği yönündeki çağrılarla örtüşüyor. İsrail’in son dönem politikalarına yönelik AB içindeki eleştirilerin artması, İspanya’nın bu önerilerini öne çıkaran ülkelerin başında gelmesine neden oldu.

Avustralya’dan ABD’nin İran’a yönelik saldırına destek

Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, ABD’nin İran’a yönelik saldırılarını desteklediklerini açıkladı. Ancak Albanese, aynı zamanda diplomasi çağrısı yaparak tarafları gerilimi artıracak adımlardan kaçınmaya davet etti. Başbakan, İran’ın nükleer silaha sahip olmasına karşı uluslararası bir mutabakat olduğunu ve alınan önleyici aksiyonu desteklediklerini ifade etti.

Albanese, gazetecilere verdiği demeçte, Avustralya’nın topyekün bir savaştan yana olmadığını belirterek, diplomatik kanalların yeniden devreye girmesi gerektiğinin altını çizdi. İran’ın bölgesel istikrarı bozacak yeni bir eylemden kaçınması gerektiğini vurguladı.

İran’dan ABD’ye sert uyarı

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin askeri operasyonlarına karşı ciddi bir karşılık verileceği mesajını verdi. Hatemül Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü İbrahim Zülfikari tarafından yayımlanan video mesajda, ABD’nin İsrail’in yanında savaşa katılmasının İran silahlı kuvvetlerinin meşru hedef listesini genişlettiği ifade edildi.

Zülfikari mesajının sonunda, “Bu savaşı başlatabilirsiniz ama bitiren biz olacağız.” ifadelerini kullanarak gerilimin daha da tırmanabileceğine işaret etti. İran tarafından gelen bu açıklama, bölgedeki krizin sadece enerji piyasalarını değil, küresel güvenlik dengelerini de etkileme potansiyeli taşıdığını ortaya koydu.

Petrol fiyatlarında savaş gerilimi

Petrol piyasaları, ABD’nin İran’a yönelik saldırıları sonrası İran’ın nasıl bir yanıt vereceğine odaklandı. Phillip Nova’dan piyasa analisti Priyankoa Sachdeva, özellikle İran’ın Hürmüz Boğazı gibi stratejik geçitleri kapatma ihtimalinin piyasalar tarafından yakından izlendiğini ifade etti.

Sachdeva, yaşanan fiyat artışlarının büyük ölçüde “savaş primi” etkisiyle oluştuğunu, Asya işlemlerinde ise belli bir sakinleşmenin gözlendiğini belirtti. Analist, fiyatların kalıcı bir yükselişe geçmesi için arzın fiziksel olarak zarar gördüğünün netleşmesi gerektiğini söyledi. OPEC+’ın elinde önemli miktarda yedek kapasite bulunması nedeniyle sadece risk algısına dayalı yükselişlerin sınırlı kalabileceği de vurgulandı. 

Tüm bu gelişmeler, ABD-İran geriliminin yalnızca politik ve askeri etkilerle sınırlı kalmayarak, küresel arz zinciri, enerji güvenliği ve ekonomik büyüme üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceğini ortaya koyuyor.